كتابت سريانى و يا عبرانى « 1 » را آموخته بودند و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم انگشترى از نقره داشت كه بر آن اين عبارت منقوش بود : ( محمّد رسول اللّه ) و نامه‌ها را با آن مهر مىكرد . « 2 » شك نيست كه به كارگيرى كتابت در عهد خلفاى راشدين به صورت گسترده و منظم ، متناسب با توسعهء دولت اسلامى جديد و افزايش نيازهاى آن به كتابت ، پيش رفت . با توجه به مطالب بالا ، اينكه بعضى اندك بودن نامه‌هايى كه از آن زمان به دست ما رسيده ، به كم بودن تعداد كاتبان مربوط مىدانند ، « 3 » مطلبى است كه مراجعه و بررسى بيشترى را طلب مىكند و بر ماست كه دلايل ديگر آن را بررسى كنيم كه شايد آخرين آنها اين باشد كه عربها ، به حفظ اسناد و وثائق ، اهميّت نمىدادند . « 4 » حتى روايت شده كه نزد عمر بن خطاب ، يك صندوق پر از عهدنامه‌ها و پيمان نامه‌ها وجود داشت كه در آتش سوزى ديوان خلافت ، در سال 82 ق همگى سوختند « 5 » و ظاهر اين است كه از زمانهاى بسيار قديم ، به اين اسناد اهميت داده مىشد و راويان و مؤلفان ، بسيار گفته‌اند كه فلان كتاب يا نامه را از اصلى كه نزد خانوادهء كاتب محفوظ بوده نقل مىكنند . « 6 » ابن نديم گفته است كه : نزد مردى از اهل مدينهء جديد كه محمد بن حسين نام داشت و كتابها و نامه‌ها را جمع آورى مىكرد ، چمدان بزرگى را ديده است كه در آن حدود سيصد رطل پوست ، دفتر ، كاغذ ، ورق و پوست نازك بود و در آن خطوط قديمى مربوط به موضوعات مختلف ، وجود داشت كه از جملهء آنها خطوط بعضى از كاتبان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم و صحابه بود . « 7 »

--> ق ، ص 13 . ابن سعد وقتى متن نامه‌ها را در جلد اول از طبقات خود مىآورد ، اسامى بسيارى از كاتبان را ذكر مىكند . همچنين اسامى بسيارى از آنها در مجموعهء دكتر محمد حميد الله آمده است . ( 1 ) ابن سعد ، ج 3 ، ص 358 ، ابن قتيبه ، المعارف ، ص 124 ، ابن ابى داود ، ص 3 . ( 2 ) ابن سعد ، ج 1 ، ص 258 ، صولى ، ص 139 . ( 3 ) ناصر نقشبندى ، منشأ الخط العربى ، ص 135 . ( 4 ) . 13 . Abbott , p . 4 ( 5 ) محمد حميد الله ، ص ( ى ) از مقدمه . ( 6 ) همان مصدر ، ص ( يا ) . ( 7 ) ابن نديم ، الفهرست ، ص 40 - 41 .